Sunday, February 27, 2011

അമ്രപാലിയും ഈജിപ്തും തമ്മില്‍ എന്ത്?




If you take me out of this venerable silence of mine, I will be like a dead fish,
dragged out of the sea, unburied.
Inside,I am a different, starry night, a tree
ecstatic, supplicating. . . .
I am getting richer, as I get poorer in words and speech. 

From The Case of Silence
 MariaKentrou-Agathopoulou



കാലത്തിന്റെ ഇരുകൈകളാണ് രാവും പകലും എങ്കില്‍ രാത്രി സ്ത്രീയും പകല്‍ പുരുഷനും എന്ന പുരാവൃത്തം സംസ്കാരങ്ങളിലൂടെ പടര്‍ന്ന് കിടപ്പുണ്ട്. സാമൂഹികവും ചരിത്രപരവുമായ കാരണങ്ങള്‍ കൊണ്ട് ഉണ്ടായ കര്‍മ്മാനുസൃതമായ ഒരു വേര്‍തിരിവ് ആയിരിക്കാം ഇതിനു പിന്നില്‍ എന്ന് കരുതാനും ന്യായമുണ്ട്. Nomadic ജീവിതം വെടിഞ്ഞ് ഗൃഹസ്ഥനാവുന്ന മനുഷ്യന് വേട്ടയാടുകയും ഭക്ഷണം കൊണ്ടു വരികയും ചെയ്യുന്ന പുരുഷന് പകലും അവന്റെ വിശ്രമത്തിനും സ്വസ്ഥയ്ക്കുമുള്ള ഇടമൊരുക്കുന്ന സ്ത്രീക്ക് രാത്രിയും എന്ന ദൈനംദിന സത്യം നിലനില്പ്പായിരുന്നു. ഇതില്‍ നിന്ന് പകര്‍ന്നതാവാം രാവും പകലുമായുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ വേര്‍തിരിവ്. സാമൂഹികമായ കാരണങ്ങളില്‍ ഉത്ഭവിച്ച ഈ ഭിന്നാര്‍ത്ഥം പകല്‍ കാലത്തിന്റെ പുരുഷത്വമായും രാത്രി സ്ത്രീത്വമായും കഥകളിലും മിത്തുകളിലും സാഹിത്യത്തിലും വ്യാപിച്ചതിന്റെയും അടയാളപ്പെട്ടതിന്റെയും സൂചന പൌരസ്ത്യവും പാശ്ചാത്യവുമായ ജ്ഞാന നിര്‍മ്മിതികളില്‍ ഉടനീളം കാണാം. സൂര്യന്‍ അവനും നിലാവ് അവളും ആണ് ഭാഷയില്‍. അപ്പോളോയും ലൂനയും കാലസ്വത്വങ്ങളുടേ ലിംഗാവിഷ്കാരത്തിന്റെ ആദിമ പരിച്ഛേദങ്ങളാണ്. ഇതില്‍ നിന്ന് മിത്തുകളിലൂടെയും സാഹിത്യത്തിലൂടെയും ആത്മീയതയിലൂടെയും ശരീരരാഷ്ടീയത്തിലൂടേയും പരിണമിച്ച ഒരു വലിയ തുടര്‍ച്ചയാണ് രാത്രിയും, നിഗൂഢതയും ആയി സ്ത്രീക്കുള്ള കല്പിതബന്ധം.

അരിസ്റ്റോട്ടില്‍ Metaphysics-ല്‍ പൈത്തഗോറസിനെ ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട് വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ ഒരു പട്ടിക നിരത്തുന്നുണ്ട്. അതിര്-അതിരില്ലായ്മ, ഒറ്റ-ഇരട്ട, വലത്-ഇടത്, നിശ്ചലത-ചലനം, വെളിച്ചം-ഇരുട്ട് എന്നിവയ്ക്കൊപ്പമാണ് പുരുഷന്-സ്ത്രീ എന്ന ദ്വന്ദ്വം സമര്‍പ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. പൈത്തഗോറിയന്‍ പട്ടികയുടെ ഒത്ത നടുക്ക്, മറ്റു ദ്വന്ദ്വങ്ങളെ വിശദീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ് പുരുഷ-സ്ത്രീ ദ്വന്ദ്വത്തിന്റെ സ്ഥാനം എന്നു മാത്രമല്ല, പട്ടികയിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങളിലും ആദ്യത്തേതിന് രണ്ടാമത്തേതിലും അപേക്ഷിച്ച് പ്രകടമായ പ്രാധാന്യവും പ്രായോഗികമായ നന്മയും കല്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടര്‍ന്ന് പാശ്ചാത്യരീതിശാസ്ത്രങ്ങളില്‍ ഉടനീളം ആണ്മയെ വെളിച്ചവും നന്മയുമായും പെണ്മയെ ഇരുട്ടും തിന്മയുമായും ചേര്‍ത്തു വായിക്കുന്നത് പതിവായി. പൈത്തഗോറിയന്‍ ദ്വന്ദ്വങ്ങളുടെ പട്ടിക ഇതിനാല്‍ സ്വത്വ നിര്‍വചനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അര്‍ത്ഥകല്പനകള്‍ക്കുള്ള മെറ്റഫിസിക്കല്‍ അടിസ്ഥാനമായി തന്നെ വര്‍ത്തിക്കുന്നു. അതുവഴി വൈരുദ്ധ്യാത്മകമായ ദ്വന്ദ്വങ്ങളില്‍ പടര്‍ന്നു കയറിയ പ്രായോഗികവും ദാര്‍ശനീകവുമായ അസമത്വമാകട്ടെ സാമൂഹികമായ അസമത്വനിര്‍മ്മിതിക്ക് സമാന്തരമായ ഒന്നാണ്. ഈ ദ്വൈത യുക്തിക്ക് മിത്തുകളുടെ രൂപീകരണത്തിലുള്ള പങ്ക് എന്താണെന്നും അതിലൂടെ നിര്‍മ്മിക്കക്കപ്പെട്ട അധികാരശ്രേണി സമൂഹ മനസ്സില്‍ എത്ര രൂഢമൂലമാണെന്നും ലെവി സ്റ്റ്രോസ് വിശദമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

പഴയ നിയമം വിവരണം ആരംഭിക്കുന്നത് വെളിച്ചമുണ്ടാവട്ടെ എന്ന കല്പനയില്‍ നിന്നാണല്ലോ. വെളിച്ചം ഉണ്ടായതോടെ രാത്രിയേ ഇരുട്ടായി (പുനര്‍)നിര്‍വചിക്കുകയാണ് പിന്നെ. അപ്പോള്‍ ആദിമമായത് ഇരുളാണെന്നത് സുവിശേഷത്തിന്റെ സുന്ദരമായ കാവ്യഭാവനയില്‍ പതുങ്ങിയിരിക്കുന്ന വ്യാജോക്തിയായിരിക്കണം! ചൈനീസ് മിത്തിക്കല്‍ സങ്കല്പ്പമായ ഇരുണ്ട സ്ത്രൈണ പ്രാഗ്രൂപം ( dark feminine archetype) ‘യിന്‍’ സര്‍ഗ്ഗശക്തിയുടെ ഉറവിടമായും മൂല്യഗര്‍ഭമായും ആണ് സങ്കല്പ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത് എന്നു ചേര്‍ത്തു ചിന്തിക്കുമ്പോള്‍ സ്ത്രീ എന്ന മെറ്റഫറിന്റെ വ്യാപ്തിയും പരിണാമവും കുറേകൂടി തെളിയുന്നു. സര്‍ഗാത്മകത തന്നെ സൃഷ്ടിയുടെ മെറ്റഫറിക്കല്‍ മാതൃരൂപങ്ങളില്‍ നിന്ന് വേര്‍പെടുത്തി സ്വയം പുനരടയാളപ്പെടുത്തുന്ന കാലത്ത് സ്വാഭാവികമായി ഈ അര്‍ത്ഥങ്ങള്‍ കുഴമറയുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാല്‍ സ്ത്രീ എന്ന മെറ്റഫര്‍ ഇന്നും രാത്രിയാണ്. രാത്രി നിശബ്ദമാണ്, രഹസ്യമാണ്, സാധ്യതകളാണ്. കീഴടക്കാന്‍ കാത്ത് കിടക്കുന്ന ഭൂഖണ്ഢങ്ങളേക്കുറിച്ചുള്ള ആഖ്യാനങ്ങളില്‍ എല്ലാം ഭൂമി ഇരുണ്ട രഹസ്യമാണല്ലോ, വശീകരിക്കുന്ന മോഹിനിയായോ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന യക്ഷിയായോ മറഞ്ഞുകിടക്കുന്നവള്‍. Helen Cixous, അടക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീ അമര്‍ഷങ്ങളെക്കുറിച്ചെഴുതുമ്പോള്‍ പ്രതിരൂപമായ മെഡൂസയെ രാത്രിയുടെ സാമ്രാജ്യാധികാരിയായിട്ടാണ് സങ്കല്പിച്ചത് എന്നത് യാദൃശ്ചികമല്ല. പക്ഷെ ആ സങ്കല്പം പകല്‍-തെളിച്ചം-അറിവ് എന്ന പഴയ അധികാരശ്രേണിയുടെ തന്നെ ഒരു പ്രതിബിംബമേ ആകുന്നുള്ളു.
Cixous പറയുന്നു : തന്റെ ഭൂമിക ഇരുട്ടാണെന്ന് സ്ത്രീ പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നീ ആഫ്രിക്കയാണ്; നീ ഇരുളാണ് ; ഇരുണ്ടതുകൊണ്ട് നീ അപായകരമാണ് ; ഇരുട്ട് ഒന്നും വെളിപ്പെടുത്തുന്നില്ല, അതുകൊണ്ട്, നീ ഭീതിതവും ആണ്. ( Laugh of Medusa)

എന്നാല്‍ രാത്രിക്ക് പരമാധികാരിയാവാന്‍ കഴിയുന്നതെങ്ങിനെ? സ്വയം വെളിപ്പെടാതിരിക്കാനല്ലെ ഇരുട്ടിനു കഴിയൂ? നിശബ്ദമായി അര്‍ത്ഥരഹിതമോ അര്‍ത്ഥഗര്‍ഭമോ ആയി നില്‍ക്കുന്നത് അറിവിന്റെ പരമാധികാരപ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ മറുപുറം അല്ലെ?. പരമാധികാരങ്ങളേ മറച്ചിടുന്നതിലും ഉപരി മറുപുറമായി വര്‍ത്തിക്കുന്നതാവില്ലെ ആ നിലനില്‍പ്പിന്റെ ഹേതു തന്നെ? തെളിച്ചം, വ്യക്തത, വിശ്വാസ്യത, യുക്തി ഇതൊക്കെ അറിവിന്റെ സ്പഷ്ടമായ പാരാമീറ്ററുകളായും, കലങ്ങിയതും, അവ്യക്തമായതും, തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്തതുമായ അയുക്തികളൊക്കെ അറിവാധികാരത്തിന്റെ പരിധികളില്‍വരാത്തതുമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഒരു സമ്പ്രദായം തന്നെയുണ്ട് സാമൂഹികമായ ജ്ഞാനനിര്‍മ്മിതിയില്‍. പെണ്ണിന്റെ ബുദ്ധി പ്രശ്നമായോ പ്രഹസനമായോ പ്രഹേളികയായോ ഒക്കെ അറിയപ്പെടുന്നത് ഈ സാമൂഹികാവസ്ഥയുടെ തുടര്‍ച്ചയായിട്ടായിരുന്നല്ലൊ.


A woman demonstrator kisses an armed riot-police officer during civil protests in Egypt. 
Photo seen on this page
മിത്തിക്കല്‍ സങ്കല്‍പ്പങ്ങളിലെ സ്ത്രീ കല്പനകളേക്കുറിച്ച് ഇത്രയും ഓര്‍ക്കാന്‍ ഇടയായത് ചില രാഷ്ടീയ-സാമൂഹ്യാന്തരീക്ഷങ്ങളുടെ പ്രക്ഷുബ്ധമായ വര്‍ത്തമാനതയ്ക്കപ്പുറം പലതും ഉണ്ടെന്ന് തോന്നിയപ്പോഴാണ്. ലോകത്തിന്റെ മൂടിക്കിടന്ന ഒരു പാതിയില്‍ ആന്തരികമായ ചില വിപ്ലവങ്ങള്‍ നടക്കുന്നു ; സര്‍വ്വാധികാരികളേ ജനകീയമായ വൈകാരികത കീഴ്പ്പെടുത്തുന്നു. ചരിത്രപരമെന്നും അല്ലെന്നും ഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു വിപ്ലവത്തിലൂടെ, പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു പ്രത്യയശീലമൊ താത്വീകാടിത്തറയൊ ഇല്ലാത്ത ചില മാറ്റങ്ങള്‍ രാജ്യങ്ങള്‍ക്കും ജനതകള്‍ക്കും സംഭവിക്കുന്നു. അതു ഹിമപാതം പോലെ രാജ്യങ്ങളില്‍ നിന്ന് രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് പരക്കുന്നു. വിടവുകള്‍ ചിക്കി ചികഞ്ഞ്, ഒന്നും മനസ്സിലാവാതെവന്ന് പണ്ട് വായിച്ചു മറന്ന ഒരു പുസ്തകത്തിലേക്ക്, ഒരു കഥയിലേക്ക് വെറുതെ തിരിച്ചെത്തി.ആനന്ദിന്റെ വ്യാസനും വിഘ്നേശ്വരനും; കഥാകൃത്ത് സ്വയം കര്‍തൃത്വം/അധികാരം നിഷേധിക്കുന്ന രണ്ടു കഥകളാണ് അതില്‍. ഇതില്‍ രണ്ടാമത്തെ കഥ അമ്രപാലിയുടേതാണ്. പണ്ട് അമര്‍ച്ചിത്രകഥകളില്‍ അമ്രപാലിയുടെ വെള്ളപൂശപ്പെട്ട കഥ വായിച്ചിട്ടുണ്ട്. വജ്ജിയിലെ നഗരവധുവും ബിംബിസാരന്റെ കാമുകിയുമായ ഒരുവള്‍ മാനാസാന്തരപ്പെട്ട് ബുദ്ധാനുയായി ആവുന്ന ഒരു സദാചാരകഥ. എപ്പോഴൊക്കെയോ അമ്രപാലി മഗ്ദലനയേപ്പോലെ മനസ്സില്‍ ചോദ്യങ്ങളുമായിട്ട് വന്നിട്ടുണ്ട്. ആനന്ദിന്റെ, അഥവാ, തീവണ്ടിയാത്രയ്ക്കിടയില്‍ തന്റെ അമ്രപാലിയെ ആനന്ദിനു പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുക്കുന്ന വര്‍ദ്ധമാനന്റെ അമ്രപാലി ഒരു സ്ത്രീയെന്നതിലുപരി കാലാനുരൂപമല്ലാത്ത അവ്യവസ്ഥമായ ഒരു അറിവിന്റെ പ്രതിനിധിയാണ്. അവള്‍ സ്ത്രീയാണെന്നത് മേല്‍പ്പറഞ്ഞ ദ്വന്ദങ്ങളുടെ ഒരു മിത്തിക്കല്‍ തുടര്‍ച്ച മാത്രമായിരിക്കണം. മഗധത്തിന്റെ സര്‍വ്വാധിപത്യവും വജ്ജിയുടെ ജനാധിപത്യവും സൈദ്ധാന്തികമായി ഒരുപോലെ ഭ്രഷ്ടാക്കുന്ന അമ്രപാലിയുടെ കഥ വര്‍ദ്ധമാനന്റെ ആഖ്യാനത്തില്‍ പൂര്‍ണ്ണമല്ലാതെ സ്വതന്ത്രമായിത്തീരുന്നു. തഥാഗതന്‍ രണ്ടു രംഗങ്ങളില്‍ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് പിന്‍വാങ്ങുന്നതേയുള്ളു. തീപിടിച്ച കാടിനുമുകളില്‍ അരുവിയില്‍ നിന്ന് കുതിര്‍ത്തിയ ചിറകിലെ വെള്ളം തളിച്ച് തീയണയ്ക്കാന്‍ വൃഥാ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു ചെറുകിളിയായിട്ടാണ് ബുദ്ധന്‍ അവളേ അറിയുന്നത്. മഴയുടെ ദേവനായ ഇന്ദ്രനോട് അവള്‍ പറയുന്നു. ഫലം നല്‍കുന്ന പ്രവര്‍ത്തി ചെയ്യാതിരിക്കലിലാണ് അങ്ങ് ബുദ്ധികാണുന്നതെങ്കില്‍ ഫലം നല്‍കാത്ത പ്രവര്‍ത്തി ചെയ്യുന്നതിലാണ് ഞാന്‍ ബുദ്ധികാണുന്നതെന്ന്.

തന്നെ വിചാരണ ചെയ്യുന്ന പ്രതിനിധിസഭയോട്, മഗധത്തോടാണ് അവള്‍ക്ക് കൂറ് എന്ന് ആരോപിക്കുന്ന വജ്ജിവാസികളോട് ജനാധിപത്യമെന്നാല്‍ ഒരു രാഷ്ട്രമല്ല, ഒരു ജനതയാണ് എന്ന് വിളിച്ചു പറയുന്നു അമ്രപാലി. രാഷ്ട്രങ്ങള്‍ ജനതയായിട്ട് കൊടുങ്കാറ്റു പോലെ ഉണരുന്നത് കാണുമ്പോള്‍ അമ്രപാലിയെ എങ്ങിനെ ഓര്‍ക്കാതിരിക്കും, ഒരു ‘സ്ത്രീ’ ആയി എന്നതിലുപരി ഒരു മെറ്റഫര്‍ ആയി?

ക്ലിയോപാട്രയെപ്പോലെ, മഗ്ദലനയേപ്പോലെ, ചരിത്രഘട്ടങ്ങളിലേക്ക് നടന്നടുക്കുന്ന ഒരു ആള്‍ക്കൂട്ടത്തെപ്പോലെ, നിര്‍വ്വചനാതീതമായി, രൂപീകരിക്കപ്പെടാതെ, സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട വ്യവസ്ഥയായല്ലാതെ അസ്ഥാപിതമായ ഒരു അവസ്ഥയായി, സ്പിനോസയുടെ 'multitude' പോലെ തെളിയപ്പെടാതെ കിടക്കാനുള്ള മോഹമാണ് ഈജിപ്ത്. ചരിത്രാതീതമായ ഒരു ജനതയില്‍ നിന്ന് ഒരു രാഷ്ട്രമായി ചുരുക്കപ്പെട്ട ഈജിപ്തിന്റെ നിശബ്ദ വിപ്ലവത്തിന് ഭാവിയും സമാപ്തിയുമല്ല ഒരു മെറ്റഫറിന്റെ സൌന്ദര്യവും മൂല്യവുമായിരിക്കണം ഉള്ളത്. ഒരുപക്ഷെ, എല്ലാ സാമൂഹിക ജലപ്രളയങ്ങളേയും പോലെ, അതു മാത്രമായിരിക്കും ഉള്ളത്. കാട്ടുതീയില്‍ വെന്തു മരിക്കുന്ന കൊച്ചുകിളിയുടെ വിഫലമായ അവിവേകം പോലെ ഒരു നീതികഥയുടെ മെറ്റഫറാവുക എന്നത്.

ANTONY.
I am dying, Egypt, dying:
Give me some wine, and let me speak a little.

CLEOPATRA.
No, let me speak; and let me rail so high
That the false huswife Fortune break her wheel,
Provok'd by my offence.

ANTONY.
One word, sweet queen:
Of Caesar seek your honour, with your safety.--O!

CLEOPATRA.
They do not go together.

ANTONY.
Gentle, hear me:
None about Caesar trust but Proculeius.

CLEOPATRA.
My resolution and my hands I'll trust;
None about Caesar.

(Antony and Cleopatra iv, xv, 41- )



************************